Рӯзнома зиёд, "Тоҷикистон" яктост!

Саида Бобоева: “Баҳром китобҳояшро ба Хуҷанд кӯчонид”

Баҳром Фирӯз. Ин ном ба ҷавонии чанд насли китобхони тоҷик тавъам мебошад, зеро қиссаи “Рухсора”-и адибмалҳам ба ишқи ҷонсӯзи ҷавонон аст. Намедонам чаро, вале ҳамеша гумон мекунам, ки муаллифи “Агар вай мард мебуд” марди ҳақиқӣ, нармдил ва дар баробари ин босалобату бовиқор аст… Кӯдакии муаллифи “Бобо” хеле ҷолиб паси сар шуда, соҳиби шеъри “Соя” шоири дарёдилест…

…Агар Баҳром Фирӯз, ки чанд рӯз баъд 80-солагии ӯро қайд мекунем, зинда мебуд,  ин фикрҳоро бо эшон ба миён мегузоштем ва дар мавриди эҷодиёташ суолҳои зиёде мекардем… Вале афсӯс, ки соли 1994 риштаи умри адиб дар синни 54- солагӣ, дар айни авҷи камолоти эҷодӣ ногаҳон канда шуд…

Чӣ иттифоқе ба нависандаи маҳбуб рух дод? Чаро ӯ тарки Душанбе кард ва дар Хуҷанд ҷон дод? Баҳром Фирӯз чӣ гуна инсон буд? Чӣ тавр эҷод мекард? Даҳҳо суоли дигар, ки посухашро имрӯз фақат  ҳамдаму ҳамрози нависанда муаллима Саида Бобоева медонанд… 

-Нахустин вохӯриии худро бо Баҳром Фирӯз ба хотир доред? – мепурсам аз муаллима.

Пиёлаи чойро ба ман дароз карда, ба андеша фурӯ меравад… сафҳаҳои умри бигзаштаро варақгардон намуда, дар умқи чашмонаш гоҳе андуҳ, гоҳе хурсандӣ ҳувайдо мегардад ва бо садои паст – “бале”- гӯён сар меҷунбонад ва интизории маро дида, гулӯ рӯшан мекунаду шурӯъ мекунад ба нақли умри бигзашта…

– Вақте ба Институти педагогии Хуҷанд дохил шудам роҳбари курсамон Баҳром Бобоевич таъин шуданд. Бори аввал эшонро ҳамон ҷо дидам. Дере нагузашта моро ба пахтачинӣ бурданд, то ин вақт ман боре аз Хуҷанд берун нарафта будам. Хуҷандро медонед, он ҷо қоидаҳои зиндагӣ ва духтартарбиякунӣ фарқ мекунад ва хеле душвор ҳам ҳаст. Бинобар ин, падару модарам маро ба яке аз муаллимаҳо, ки ҳамсояамон буданд, вобаста карданд. Худи ман ҳам нозукак, беҷуръат ва шармгин будам, бинобар ин, аз ҳамон муаллима ҷудо намешудам, то ки гапи зиёдатӣ нашавад. Ба нишасту консерту суҳбатҳо намерафтам. Ана, дар ҳамин ҷо Баҳром маро таги чашм кардагӣ, вале боре ҳам ба ман муроҷиат накарда, ба касе сир бой надодаанд. Дар ҳамин шабу рӯз як нафар аз курсамон мегӯяд, ки мехоҳад бо ман оиладор шавад, ки Баҳром ӯро ҷеғ зада,  огоҳ мекунанд: “Ба ин духтар кордор намешавӣ…”.

…Баъди имтиҳон Баҳром ба ман  гуфтанд: “Раҷабова як панҷ дақиқа ба шумо кор дорам” ва маро ба гӯшае бурда, дар бораи падару модарам, хешу таборам пурсиданд. Ман дар ҳайрат ба суолҳои муаллим посух додам. Он кас гуфтанд: “Шумо фикри бад накунед, ман мехоҳам бо шумо оиладор шавам”… Ҳамин тавр, мо хонадор шудем…

-Муаллим самарқандӣ, шумо хуҷандӣ…

-Мақсадатонро фаҳмидам… Бинобар ин, розӣ шудани падарам бисёр ҳам кашол ёфт, аммо бо кӯшиши муаллим Раҳим Ҷалил ва Ҳоҷӣ Содиқ ин кор ҳал шуд…

-Баҳром Фирӯз чӣ гуна инсон буданд?

-Гуфта наметавонам… Инсони хоксор, покизарӯзгор, худро пурра ба оила бахшида… Ман ягон маротиба аз забони Баҳром ҳақорат нашунидаам ё беэҳтиромӣ надидаам. Мо хонаҳои бодабдаба, мебелҳои  қимат ҳам надоштем, он замон ин хел чизҳо ҳам набуд, аммо зиндагии хуб доштем. Хешу табори ҳамдигарро ҷудо намекардем. Додарони Баҳром, падару модарашон, падару модари ман меомаданд, мо дар як духонагӣ баъди кӯчидани акои Лоиқ ба мо дода буданд, онҳоро қабул мекардем. Баъди оиладоршавӣ Худованд моро ба фарзанд лоиқ дид. Зиндагимон хеле хуб буд…

-Вақте ба Душанбе кӯчида омадед, эшон бо кӣ дӯстӣ доштанд?

-Бо Раҳмат Давлатов, Расул Шарифов ва Пайванди Гулмуродзода дӯстони наздик буданд.  Бо нависандагону шоирон муносибати хуб доштанд. Бо пули китоби аввалинашон мо дар «Ҳаёти нав» як ҳавлича харидем. Рӯзҳои истироҳат акои Лоиқ ва дигар нависандагон меомаданд, истироҳат мекарданд. Яъне, Душанбе эшонро зуд ва хуб пазируфт. Гарчанде барои якқавлу якрӯ буданашон зарбаҳо медиданд, ва инро ман дарк мекардам. Ростгӯии эшон ба баъзеҳо маъқул набуд, аммо Баҳромро бад намедиданд…

-Шумо филолог ҳастед, бинобар ин дунёи эҷодкор бароятон бегона нест. Чаро Баҳром Фирӯз аз назм ба наср рӯ оварданд?

-Шояд ба Сардафтари адабиёти муосирамон устод Садриддин Айнӣ, ки қолаби назм тангӣ кард, ба наср рӯ овардам гуфта буданд, пайравӣ карданд. Шояд Баҳром мехостанд масъалаҳои ҳаётро бештар фаро гиранд, бинобар ин, ба наср даст заданд. Ва аҷиб он ки нахустин ҳикояи эшон «Бобо» зуд маъруф шуд.  Боре хурсанд аз дар даромада гуфтанд: «Бачаҳо, хезед боботон дар Чехославакия». Ҳайрон шудем. Гуфтанд, ки аз рӯйи ҳикояи «Бобо»-и ман телевизиони Чехославакия новелла ба навор гирифтааст. Ин ҳикояро Иржи Бечка тарҷума карда, дар ин маврид дар яке аз рӯзномаҳо ҳам навишта буд ва он рӯзномаро ба Баҳром фиристода, хабар расонидааст. Аммо Баҳром то охир шеър ҳам гуфтанд. Дар ҳамон замони душвор шеъри “Соя”-ашонро дар баробари шеърҳои акои Лоиқ ва акои Бозор яке аз маҷаллаҳои бонуфузи Эрон ба нашр расонида, шеъри “Модар”-ашон соҳиби ҷоизаи махсуси рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» шуда буд.

-Устодони адабиёт ба Баҳром чӣ гуна муносибат доштанд?

-Муносибаташон хеле хуб буд. Устод Миршакар “Мулло Баҳром” гуфта телефон мекарданд. Сотим Улуғзода бо Баҳром робитаи хуб доштанд. Устод Улуғзода дар пушти беморхонаи Қарияи Боло дар котеджҳои нависандагон зиндагӣ мекарданд. Мо дар ҳамин сехонагӣ. Вақте Улуғзода калонсол шуданд, Баҳромро ҷеғ зада пешниҳод мекунанд, ки хонаҳоро иваз кунем. “Ман пир шудам ва нигоҳубини ин ҳавлӣ ба ман душвор аст. Сехонагии ту дар ошёни якум ва ҳам дар маркази шаҳр, ки ба ман мувофиқ аст” – мегӯянд. Баҳром ваъда медиҳад, ки бо ман машварат карда, посухашро ба устод мегӯяд, аммо ман розӣ нашудам, зеро нахустин фарзанди ман дар синни 8-солагӣ дар Қарияи Боло ҷон дод ва наметавонистам, ки дар он маҳалла зиндагӣ кунам…

-Кори эҷодии Баҳром Фирӯз чӣ тавр сурат мегирифт?

-То Баҳром намеомаданд, мо ҳеҷ гоҳ сари дастурхон наменишастем. Ин одати оилаи моро ҳамаи ҳамсояҳо медонистанд. Зеро дар ин бино  фақат дар хонаи мо ва акои Ӯрун Кӯҳзод чунин қоида буд. Баҳром омадан замон гирди дастурхон ҷамъ шуда, хурок мехӯрдем. Аз сари миз нахеста, он кас бачаҳоро мепурсиданд. Агар дар дарсашон мушкилӣ дошта бошанду аз ман кумак хоҳанд: — «Бе ин ҳам модаратон аз дарс хаста шуда омадагӣ»-мегуфтанд ва худашон кумак мекарданд. Каме дам гирифта,  сари кор менишастанд. Дар вақти кори эшон ман кӯшиш мекардам, ки ба он кас халал нарасонам. Саҳарҳо ҳам сари миз менишастанд…. Вақти кори эҷодиашон ҳар хел ҳолатҳо буд… Як маротиба он кас кор мекарданд, хоби ман бурда мондааст. Як вақт як мушт ба миз заданду ман як қад парида, бедор шудам ва сабаб пурсидам. Ҳикояи “Ғурамарг”-ро тамом кардам, гуфта оби чашмашон рехт…

-Барои чӣ ба Хуҷанд кӯчидед?

-Мо накӯчидаем. Ман ҳамеша ин ҷо зиндагӣ кардам. Солҳои 1992-1993 вазъият дар шаҳр бад шуд. Бисёриҳо хостанд, ки Баҳромро ба гурӯҳҳо ҳамроҳ кунанд. Ҳатто баъзе нависандаҳо талқин мекарданд, ки тарафи фалониҳоро гирифта мақола нависад. Духтаронро нигоҳубин кардан душвор шуд. Бинобар ин, Баҳром духтарҳоро гирифта муваққатан ба Хуҷанд рафтанд. Дар Хуҷанд муваққатан кор карданд ва маҷаллаи “Сайҳун”-ро бароварданд… Он кас асосан китобҳояшонро кӯчониданд, зеро хавотир буданд, ки нобуд шуда наравад… Ҳамагӣ як сол зиндагӣ карданду ин воқеа шуд…

-Китобхонаи эшон ҳоло ҳам мавҷуд аст?

-Бале, дар хонаи писарам Ифтихорҷон, ки 11 — сола аз падар монд ва ҳоло дар Хуҷанд зиндагӣ мекунад.

Фарзандони Баҳром Фирӯз чӣ кору рӯзгор доранд?

-Искандари Фирӯз журналист, хабарнигори “Озодӣ” аст. Парвонаи Фирӯз мухбири Би-би-си дар Хуҷанд буд, ҳоло дар Финландия зиндагӣ мекунад. Духтари хурдиам Марворид факултаи иқтисоди ДМТ-ро тамом кард, номзади илмҳои иқтисод аст. Ифтихорҷон дар Хуҷанд дар як ташкилот кор мекунад. Аз Баҳром ба ман фарзандони солеҳ, хушахлоқ ва сарбаланд монд… Шукр, ҳоло ҳама соҳиби хонаву дар ҳастанд ва набераҳои гулрӯро ҳадяам кардаанд.

-Рӯзи марги Баҳром Фирӯз шумо дар барашон будед?

-Бале. Қудоямон тӯй доштанду ман ҳам ба Хуҷанд рафта будам… ва ин мусибат баъди тӯй рух дод.

-Эшон қаблан бемор буданд?

-Не… Аммо аз ҳодисаҳои ҷанги шаҳрвандӣ, аз он ки ҳама чиз ба ҳам печида буд, азият мекашиданд. Сарашонро дудаста дошта: “Чӣ хел? Ин чӣ ҳамоқат? Наход тоҷик тоҷикро кушад?”-гӯён асабӣ мешуданд. Ҳар гоҳ назди тиреза меомаданду садои “Зинда бод…”, “Нест бод…”, “Фалониро парронидан лозим” гӯё девона мешуданд… Ин чизҳо ба қалбашон асар кард… Як рӯз пеш аз маргашон бо дӯстонашон моҳидорӣ рафта, заврақ меронанд. Хаёлам ба дилашон зӯромад. Пагоҳ хеста мағоза рафта омаданд. Бояд ҷое мерафтем. Ман бо набераам дар поён, назди мошин интизор шудам. 5, 10, 15 дақиқа гузашту ҳеҷ не, ки аз ошёнаи сеюм поён шаванд. Хавотир шуда, баромадам, ки аллакай зери забонашон дору гузошта, аҳволашон бад шудааст. Зуд духтур ҷеғ задем, ёрии таъҷилӣ ҳам омад, аммо наҷот дода натавонист. Дар байни 15 дақиқа Баҳромро аз даст додем…

-Чаро ҷанозаи эшонро ба Душанбе наовардед?

-Аз Иттифоқи нависандагон пешниҳод карданд, аммо ман розӣ нашудам. Баҳром Хуҷандро дӯст медоштанд, корро аз он ҷо сар карданд, он ҷо шинос шуда, оиладор шудем ва ҳамон ҷо фавтиданд… 

-Чӣ тавр марги инсони бароятон азизро таҳаммул кардед?

-Медонед, маро кор наҷот дод. Ман 51 сол аст, ки дар як мактаб кор мекунам ва дар ҳамон лаҳзаҳои душвор бачаҳо ба ман неру бахшиданд.

-Ҳоло Хуҷанд меравед?

-Бале, зуд-зуд.

-Баҳром Фирӯзро хоб мебинед?

-Бале, аммо дер-дер. Баъзан мошинро назди гараж монда мегӯянд: «Искандара гӯ харидҳоро хона дарорад»… Ба худ меандешам, ки эшон то ҳол ба мо кумак мекунанд… 

-Ба ҷашни 80-солагии нависанда чӣ омодагиҳо ҳаст?

-Ду китобашон романҳои «Ғафлатзадагон» ва «Пеш аз арӯсӣ»-ро фарзандонамон дар Хуҷанд чоп карда истодаанд. Нашриёти «Адиб» як китоби ҳикояҳо ва Вазорати фарҳанг ҳам китобчаи “Бобо”-ро чоп мекунад. Профессори  ДМТ Умар Сафар ҳам мақолаҳои хешро дар бораи эҷодиёти Баҳром Фирӯз бо як силсила ҳикояву шеърҳо зери як мусаввада ҷамъ кардааст, ки то ҷашн ба дасти хонанда мерасад… Шукр, ки бо ин амал Баҳром зинда аст. Ӯ дар китобҳо, дар ёдҳо ва дар асарҳояш ҷовидона хоҳад монд… шукр…

Мусоҳиб Одил Нозир

Шарҳ

Аввалин шуда шарҳи худро гузоред!

Ваш e-mail не будет опубликован.